W stolicy Polski panika. Warszawiacy w pośpiechu porzucają domy, restauracyjne stoliki, tłoczą się w kolejkach po bilety i na peronach. Powód? Nadciągają Niemcy, wojsko jest tuż za węgłem. Trzeba uciekać, ile sił w nogach. Nagle w kadr z piskiem opon wjeżdża samochód. Hasło: „Berlin to Warsaw in one tank” (Trasa Berlin-Warszawa na jednym baku). Kurtyna opada...
Na jednym baku czy czołgu?
Te sensacyjne 2 minuty wideoklipu to nie zwiastun filmu sensacyjnego ani thrillera o podłożu historycznym, ale quasi-reklamówka Volkswagena Scirroco, którą w programie „Top Gear” wyemitowało BBC2. Ruch dosyć odważny, bo tematyka wojenna - dotykająca zarówno ofiary, czyli Polaków, jak i oprawców, czyli Niemców, jest wciąż tematem tabu. Emisja w prime-time, kiedy przed odbiornikami siedzi prawie 7 milionów telewidzów. Duże ryzyko, bo to oznacza, że więcej osób może zaprotestować. Oczywiście tylko ci znający trochę historię oraz tłumaczenie słowa „tank”, które po angielsku oznacza zarówno bak z paliwem, jak i czołg. Czyli Berlin-Warszawa na jednym baku. Albo na jednym czołgu. Do wyboru.
W Polsce rozpętała się burza. Z piorunami. „Obrażają Polaków”, „Biją naszych”, „Śmieją się z nas”, krzyczały tytuły gazet. Posypały się komentarze, stanowiska, wypowiedzi. Dosyć drażliwy w końcu to temat. Zwłaszcza w ustach takiego obrazoburcy jak Clarkson, za którego żarciki BBC musiała przepraszać już nieraz. Nie tak dawno na przykład, kiedy za jednym zamachem obraził i kierowców, i prostytutki.
Żabojady, naziści i pepiczki
- O co mogło chodzić Clarksonowi i czy was to zabolało - pytam starych Polonusów na Wyspach. Bo to w końcu ich, mieszkających poza granicami Polski z powodu tragicznych dziejów II wojny światowej oraz różnych perturbacji losowych, najbardziej ta dyskusja dotyczy. Starsza generacja Polaków jest z reguły dużo wrażliwsza na tematy dotyczące wojny i pamięci zbiorowej. Tak się przynajmniej uważa. A tu, zdziwienie! Krystyna, urodzona na Wyspach, ale uważająca się za pełnokrwistą Polkę, uwielbiająca Kraków, podróże do ojczyzny i ogórki kiszone śmieje się:
- Zgadzam się, że ta parodia reklamy jest w złym guście, nawet więcej - w okropnym, ale... mnie ona rozbawiła! Wiem, że inwazja Niemców na Polskę to nie jest śmieszny temat. Ale mamy już 2009 rok, jest 70 lat po wojnie. Nie mówię, żeby zapomnieć, ale może nabrać trochę dystansu. Zresztą, jeśli już ktoś miałby się poczuć obrażony, to chyba Niemcy? - pyta retorycznie.
W kawiarni przy POSK-u spotykam Antoniego, 70-letniego Polonusa, jak sam mówi o sobie - dziarski staruszek. Siedzimy przy herbacie z cytryną i rozmawiamy o poczuciu humoru. Antoni na Wyspach znalazł się tak jak wielu emigrantów z jego pokolenia. Rodzice w trakcie wojny zostali przesiedleni, zesłani do łagrów, z których udało im się wydostać. Razem z małym synkiem przejechali pół świata - przez Rosję, Palestynę i Indie. Aż w końcu dostali azyl w Wielkiej Brytanii. Antoni wspomina jak w szkole rówieśnicy dokuczali mu z powodu polskiego nazwiska i wąsów taty. A potem on sam nauczył się z nich żartować. - Ciekawie jest z nami Polakami, bo pośmiać się lubimy, a i owszem, ale nigdy z siebie. Z Anglików, że leniuchy, z Francuzów, bo żabojady, Czesi - pepiczki i tak dalej. Ale jak ktoś nam wrzuci kamień do ogródka, robimy się nietykalni - twierdzi emigrant. Czy widział pseudoreklamę Volkswagena, która tak pobudziła Polaków w Polsce do dyskusji o tym, czy można żartować z II wojny światowej? Nie widział, bo nie lubi Clarksona i jego dużej gęby. Ale jest za to fanem „Monty Pythona” i „Hotelu Zacisze”, a tam przecież też raczej nie ma tematów tabu. Antoni przypomina sobie na przykład odcinek, w którym Pythonowcy rozważali, czy bardzo nie na miejscu jest zjedzenie zwłok własnej matki...
Wielka Mała Brytania
Na swoim blogu „Docendo discimus” internauta Marcin Mały pisze kontrowersyjnie: „Thank you, Jeremy Clarkson”. Za co Marcin Jeremiemu dziękuje? Jak twierdzi, za wzięcie nas, Polaków, w obroty, dzięki czemu dołączyliśmy do zaszczytnego grona narodów, z których Clarkson już żartował. - Dla mnie to wyraz tego, że Anglicy uważają Polaków za „swoich” i śmieją się z nich dokładnie tak, jak z Hiszpanów, Francuzów, Niemców, Arabów, Hindusów czy z samych siebie. Poza tym twórcy reklamówki uznają, że polska historia jest na tyle znana telewidzom w Anglii, że dowcip ten będzie dla nich czytelny - przekonuje Marcin. I dodaje: - Dla komików angielskich nie ma świętości i nam, Polakom, bardzo się to podoba. Lubimy, gdy żartują z własnych królów i królowych, dostojników kościelnych, gejów i transwestytów, gdy nabijają się z przywar i ośmieszają swoją historię. A Brytyjczycy nie protestowali, kiedy Matt Lucas i David Walliams w nazwie wymyślonego przez siebie serialu komediowego „Mała Brytania” (Little Britain) zażartowali z nazwy państwa, w którym mieszkają.
BBC do protestów Polaków podeszła, jak zwykle, z zimną krwią. Do stowarzyszenia Labour Friends of Poland, które kilka dni temu zabrało głos w sprawie, przyszedł list od jednego z producentów, Andy’ego Wilmana.
„W odpowiedzi na Państwa skargę chcielibyśmy zauważyć, że choć reklama dotykała skojarzeń historycznych, nie odnosiła się w sposób bezpośredni do doświadczenia samych Polaków. Samochód, który pojawił się w spocie, jest niemiecki i to Niemcy są tu negatywnymi bohaterami. Jakby przyjrzeć się bliżej, to kolejny z wielu żartów wojennych na temat Niemiec, z których brytyjski humor słynie. Dziękujemy za kontakt z sekcją BBC Zażalenia.”
Aleksandra Kaniewska
3.18 zł
4.19 zł
5.05 zł
Strefa.co.uk
Panorama
Discover Poland
Polacy.co.uk
PolskaPlusTV
Portal iLondyn.co.uk
